Een autismespectrumstoornis (ASS) is een neurologische ontwikkelingsstoornis die invloed heeft op de manier waarop iemand communiceert, sociaal omgaat met anderen, informatie verwerkt en de wereld ervaart. Autisme bestaat in verschillende gradaties, wat betekent dat de symptomen en de behoefte aan ondersteuning van persoon tot persoon sterk kunnen verschillen.

Door de tekenen van autisme vroeg te herkennen, kunnen kinderen en volwassenen passende ondersteuning, therapieën, aanpassingen in het onderwijs en sociaal begrip krijgen. Hoewel autisme vaak in de kindertijd wordt gediagnosticeerd, krijgen veel mensen – vooral vrouwen en personen met milde symptomen – pas in de adolescentie of op volwassen leeftijd een diagnose.

In dit artikel bespreken we 12 veelvoorkomende tekenen van autisme, leggen we uit hoe autisme-symptomen er per leeftijdsgroep anders uit kunnen zien en bespreken we wanneer je professionele hulp moet zoeken.

Wat is een autismespectrumstoornis (ASS)?

Een autismespectrumstoornis is een levenslange ontwikkelingsstoornis die wordt gekenmerkt door afwijkingen op het gebied van communicatie, sociale interactie, zintuiglijke verwerking en gedrag. Volgens de diagnostische criteria zoals vastgelegd in de DSM-5 (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders) omvat autisme voornamelijk:

• Aanhoudende problemen op het gebied van sociale communicatie en interactie
• Beperkt of repetitief gedrag, interesses of activiteiten
• Symptomen die al vanaf de vroege kinderjaren aanwezig zijn
• Functionele beperkingen in het dagelijks leven

Autisme is geen ziekte die ‘genezen’ moet worden. Veel mensen met autisme beschouwen autisme als een natuurlijke variant van de menselijke neurodiversiteit, en niet als een stoornis.

12 veelvoorkomende symptomen van autisme

1. Moeite met sociale interactie

Een van de meest herkenbare kenmerken van autisme is moeite met het begrijpen van of deelnemen aan normale sociale interacties.

Hieronder vallen onder meer:

• Oogcontact vermijden
• Moeite met het aanknopen van gesprekken
• Beperkte interesse in relaties met leeftijdsgenoten
• Moeite met het interpreteren van sociale signalen
• Zich sociaal teruggetrokken gedragen

Sommige mensen met autisme willen graag vriendschappen sluiten, maar hebben soms moeite met de ongeschreven regels van sociale communicatie.

2. Vertraagde spraak- of taalontwikkeling

Veel kinderen met autisme hebben een vertraagde spraakontwikkeling. Sommigen kunnen:

• Later spreken dan verwacht
• Minder woorden gebruiken
• Zinnen herhalen zonder de context te begrijpen
• Ongewone spraakpatronen of een ongebruikelijke toon hebben

Niet alle mensen met autisme hebben echter een taalachterstand. Sommigen bouwen al op jonge leeftijd een uitgebreide woordenschat op.

3. Repetitief gedrag

Herhalende handelingen, vaak ‘stimming’ (zelfstimulerend gedrag) genoemd, komen vaak voor bij autisme.

Voorbeelden hiervan zijn:

• Met de handen wapperen
• Heen en weer schommelen
• Geluiden of woorden herhalen
• Voorwerpen ronddraaien
• Herhaalde lichaamsbewegingen

Dit soort gedragingen kan helpen om emoties in balans te brengen, angst te verminderen of zintuiglijk comfort te bieden.

4. Intensieve of zeer gerichte interesses

Mensen met autisme ontwikkelen vaak een grote interesse in bepaalde onderwerpen.

Deze interesses kunnen betrekking hebben op:

• Feiten uit het hoofd leren
• Veel tijd besteden aan één onderwerp
• Je verdiepen in specifieke vakgebieden

Veelvoorkomende interesses zijn onder meer:

• Treinen
• Getallen
• Kaarten
• Technologie
• Dieren
• Astronomie
• Videogames

Specifieke interesses kunnen uitgroeien tot sterke punten en zelfs leiden tot een succesvolle carrière.

5. Zintuiglijke overgevoeligheid

Veel mensen met autisme hebben te maken met een afwijkende zintuiglijke verwerking.

Dit kan zich uiten in overgevoeligheid of ondergevoeligheid voor:

• Geluiden
• Lichten
• Texturen
• Geuren
• Temperatuur
• Smaak

Zo kunnen bepaalde stoffen bijvoorbeeld ondraaglijk aanvoelen, of kunnen alledaagse geluiden overweldigend zijn.

Zintuiglijke overprikkeling kan leiden tot onrust, angst of het afsluiten van de buitenwereld.

6. Voorkeur voor routine

Mensen met autisme geven vaak de voorkeur aan voorspelbaarheid en structuur.

Veranderingen in de dagelijkse routine kunnen leiden tot:

• Angst
• Stress
• Emotionele uitbarstingen
• Moeite met aanpassen

Voorbeelden hiervan zijn:

• Altijd hetzelfde eten
• Strikte schema’s volgen
• Verontrusting over onverwachte veranderingen

Routine kan voor emotionele stabiliteit zorgen en onzekerheid verminderen.

7. Moeite met het begrijpen van emoties

Sommige mensen met autisme kunnen moeite hebben met:

• Gezichtsuitdrukkingen herkennen
• Sarcasme begrijpen
• De toon van de stem interpreteren
• Lichaamstaal lezen

Dit betekent niet dat mensen met autisme geen empathie hebben. In veel gevallen ervaren mensen met autisme wel degelijk intense emoties, maar geven ze die op een andere manier weer of interpreteren ze die anders.

8. Beperkt oogcontact

Het vermijden of verminderen van oogcontact is een ander veelvoorkomend teken van autisme.

Voor sommige mensen met autisme kan oogcontact aanvoelen als:

• Ongemakkelijk
• Afleidend
• Intens
• Overweldigend voor de zintuigen

Verschillen in oogcontact op zich zijn geen bevestiging van autisme, maar ze worden vaak samen met andere symptomen waargenomen.

9. Uitdagingen bij non-verbale communicatie

Mensen met autisme kunnen op een andere manier communiceren via lichaamstaal en gebaren.

Voorbeelden hiervan zijn:

• Beperkte gezichtsuitdrukkingen
• Moeite met het gebruik van gebaren
• Ongewone houding of bewegingen
• Moeite met het interpreteren van de uitdrukkingen van anderen

Communicatieverschillen kunnen van persoon tot persoon sterk uiteenlopen.

10. Moeilijkheden met het reguleren van emoties

Autisme kan de emotionele regulatie beïnvloeden.

Dit kan zich uiten in:

• Emotionele uitbarstingen
• Emotionele instortingen
• Moeite met kalmeren
• Sterke emotionele reacties

Meltdowns zijn geen driftbuien. Ze zijn vaak een reactie op overweldigende stress, zintuiglijke overprikkeling of communicatieproblemen.

11. Ongewone speelpatronen bij kinderen

Jonge kinderen met autisme spelen soms anders dan hun leeftijdsgenootjes.

Voorbeelden hiervan zijn:

• Speelgoed steeds opnieuw op een rij zetten
• Zich concentreren op onderdelen van voorwerpen
• Beperkt fantasiespel
• Herhalend speelgedrag

Sommige kinderen spelen liever alleen dan in een groep.

12. Moeite met verandering of overgangen

Overgangen kunnen voor mensen met autisme bijzonder moeilijk zijn.

Er kunnen problemen ontstaan wanneer:

• Van de ene activiteit naar de andere overschakelen
• Iets nieuws beginnen
• Van omgeving veranderen
• Plannen onverwachts aanpassen

Voorbereiding, visuele schema’s en duidelijke communicatie helpen vaak om de stress bij overgangen te verminderen.

Symptomen van autisme bij volwassenen

Autisme bij volwassenen blijft soms onopgemerkt, vooral bij mensen met subtiele kenmerken of die hun autisme sterk verbergen.

Tekenen van autisme bij volwassenen kunnen zijn:

• Sociale uitputting na sociale contacten
• Moeite met het onderhouden van relaties
• Het gevoel ‘anders’ te zijn dan anderen
• Zintuiglijke overprikkeling op drukke plekken
• Sterke behoefte aan vaste routines
• Intensieve interesses
• Burn-out door het verbergen van eigen gedrag

Veel volwassenen komen er pas op latere leeftijd achter dat ze autisme hebben, nadat ze zich jarenlang onbegrepen hebben gevoeld.

Autisme bij vrouwen en meisjes

Autisme kan zich bij vrouwen op een andere manier manifesteren.

Meisjes en vrouwen hebben vaak:

• Symptomen sociaal verbergen
• Gelijkgestemden nabootsen om erbij te horen
• Sociaal aanvaardbare interesses ontwikkelen
• Angst en stress onderdrukken

Daarom wordt autisme bij vrouwen van oudsher te weinig gediagnosticeerd.

Wanneer moet u een autismeonderzoek laten uitvoeren?

Overweeg om met een zorgverlener te praten als:

• Er zijn meerdere symptomen van autisme aanwezig
• Sociale of communicatieve problemen belemmeren het dagelijks leven
• De zintuiglijke overgevoeligheid is ernstig
• De ontwikkelingsmijlpalen zijn vertraagd
• Er zijn aanhoudende problemen met de regulering van emoties

De diagnose wordt doorgaans gesteld door:

• Psychologen
• Psychiaters
• Kinderartsen gespecialiseerd in ontwikkelingsstoornissen
• Neurologen
• Autismespecialisten

Vroegtijdige ondersteuning kan de levenskwaliteit en het aanpassingsvermogen aanzienlijk verbeteren.

Kan autisme worden behandeld?

Autisme is niet iets dat ‘verholpen’ moet worden, maar ondersteunende strategieën kunnen mensen helpen zich te ontplooien.

Veelgebruikte ondersteuningsmethoden zijn onder meer:

• Logopedie
• Ergotherapie
• Ondersteuning bij sociale vaardigheden
• Aangepast onderwijs
• Strategieën voor sensorische integratie
• Cognitieve gedragstherapie (CGT)

De ondersteuning moet gericht zijn op het verbeteren van het welzijn, de zelfredzaamheid, de communicatie en het zelfinzicht.

Afsluitende gedachten

Inzicht in de kenmerken van autisme kan bijdragen aan een vroegere herkenning, meer empathie en betere ondersteuning voor mensen met autisme. Autisme uit zich bij iedereen anders, en geen twee mensen met autisme zijn precies hetzelfde.

Als je meerdere van deze kenmerken bij jezelf, je kind of iemand in je naaste omgeving herkent, kan een professionele beoordeling waardevolle inzichten en begeleiding bieden.

Autisme maakt deel uit van de menselijke neurodiversiteit, en veel mensen met autisme leiden een bevredigend, succesvol en zinvol leven als ze worden ondersteund en begrepen.

Veelgestelde vragen (FAQ)

Wat zijn de eerste tekenen van autisme bij een kind?

Vroege signalen kunnen zijn: een vertraagde spraakontwikkeling, minder oogcontact, repetitief gedrag, overgevoeligheid voor prikkels en moeite met sociale interactie.

Kunnen volwassenen autisme hebben zonder dat ze het zelf weten?

Ja. Veel volwassenen - vooral vrouwen - krijgen pas op latere leeftijd de diagnose autisme, nadat ze hun symptomen jarenlang hebben verborgen.

Is autisme erfelijk?

Uit onderzoek blijkt dat autisme een sterke genetische component heeft, hoewel ook omgevings- en ontwikkelingsfactoren een rol kunnen spelen.

Hebben mensen met autisme geen empathie?

Nee. Veel mensen met autisme voelen wel degelijk sterke empathie, maar kunnen emoties op een andere manier uiten of interpreteren.

Kunnen de symptomen van autisme na verloop van tijd verbeteren?

Met de juiste ondersteuning, zelfbewustzijn en aanpassingen ontwikkelen veel mensen met autisme effectieve vaardigheden om met situaties om te gaan en te communiceren.