Η Διαταραχή του Φάσματος του Αυτισμού (ΔΦΑ) είναι μια νευροαναπτυξιακή διαταραχή που επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο ένα άτομο επικοινωνεί, αλληλεπιδρά κοινωνικά, επεξεργάζεται πληροφορίες και βιώνει τον κόσμο. Ο αυτισμός εκδηλώνεται σε ένα φάσμα, πράγμα που σημαίνει ότι τα συμπτώματα και οι ανάγκες υποστήριξης μπορεί να διαφέρουν σημαντικά από άτομο σε άτομο.

Η έγκαιρη αναγνώριση των σημείων του αυτισμού μπορεί να βοηθήσει τα παιδιά και τους ενήλικες να λάβουν την κατάλληλη υποστήριξη, θεραπείες, εκπαιδευτικές διευκολύνσεις και κοινωνική κατανόηση. Ενώ ο αυτισμός διαγιγνώσκεται συχνά στην παιδική ηλικία, πολλά άτομα - ειδικά γυναίκες και άτομα με ήπια συμπτώματα - ενδέχεται να μην λάβουν διάγνωση μέχρι την εφηβεία ή την ενήλικη ζωή.

Σε αυτό το άρθρο, θα εξερευνήσουμε 12 κοινά σημάδια αυτισμού, θα εξηγήσουμε πώς τα συμπτώματα του αυτισμού μπορεί να εμφανίζονται διαφορετικά ανάλογα με την ηλικία και θα συζητήσουμε πότε πρέπει να αναζητήσετε επαγγελματική αξιολόγηση.

Τι είναι η διαταραχή του αυτιστικού φάσματος (ASD);

Η διαταραχή του αυτιστικού φάσματος είναι μια δια βίου αναπτυξιακή διαταραχή που χαρακτηρίζεται από διαφορές στην επικοινωνία, την κοινωνική αλληλεπίδραση, την αισθητηριακή επεξεργασία και τη συμπεριφορά. Σύμφωνα με τα διαγνωστικά κριτήρια που περιγράφονται στο DSM-5 (Διαγνωστικό και Στατιστικό Εγχειρίδιο Ψυχικών Διαταραχών), ο αυτισμός περιλαμβάνει κυρίως:

• Διαρκείς δυσκολίες στην κοινωνική επικοινωνία και αλληλεπίδραση
• Περιορισμένες ή επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές, ενδιαφέροντα ή δραστηριότητες
• Συμπτώματα που εμφανίζονται από την πρώιμη παιδική ηλικία
• Επιπτώσεις στη λειτουργία της καθημερινής ζωής

Ο αυτισμός δεν είναι μια ασθένεια που πρέπει να «θεραπευτεί». Πολλοί αυτιστικοί άνθρωποι θεωρούν τον αυτισμό ως μια φυσική παραλλαγή της ανθρώπινης νευροποικιλομορφίας και όχι ως διαταραχή.

12 Συνηθισμένα Σημάδια Αυτισμού

1. Δυσκολία στην κοινωνική αλληλεπίδραση

Ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα συμπτώματα του αυτισμού είναι η δυσκολία στην κατανόηση ή στη συμμετοχή σε τυπικές κοινωνικές αλληλεπιδράσεις.

Αυτό μπορεί να περιλαμβάνει:

• Αποφυγή της οπτικής επαφής
• Δυσκολία στην έναρξη συνομιλιών
• Περιορισμένο ενδιαφέρον για τις σχέσεις με τους συνομήλικους
• Δυσκολία στην ερμηνεία των κοινωνικών μηνυμάτων
• Εμφάνιση κοινωνικής απόσυρσης

Μερικά άτομα με αυτισμό επιθυμούν να δημιουργήσουν φιλίες, αλλά μπορεί να δυσκολεύονται να ανταποκριθούν στους άγραφους κανόνες της κοινωνικής επικοινωνίας.

2. Καθυστέρηση στην ανάπτυξη της ομιλίας ή της γλώσσας

Πολλά παιδιά με αυτισμό παρουσιάζουν καθυστέρηση στην ανάπτυξη της ομιλίας. Ορισμένα από αυτά μπορεί:

• Μιλούν πιο αργά από το αναμενόμενο
• Χρησιμοποιούν λιγότερες λέξεις
• Επαναλαμβάνουν φράσεις χωρίς να κατανοούν το πλαίσιο
• Έχουν ασυνήθιστους τρόπους ομιλίας ή τόνο

Ωστόσο, δεν παρουσιάζουν όλα τα άτομα με αυτισμό καθυστερήσεις στη γλωσσική ανάπτυξη. Ορισμένα αναπτύσσουν πλούσιο λεξιλόγιο από μικρή ηλικία.

3. Επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές

Οι επαναλαμβανόμενες κινήσεις, που συχνά ονομάζονται «stimming» (αυτοδιεγερτική συμπεριφορά), είναι συχνές στον αυτισμό.

Μερικά παραδείγματα είναι:

• Κούνημα των χεριών
• Κούνημα εμπρός-πίσω
• Επανάληψη ήχων ή λέξεων
• Περιστροφή αντικειμένων
• Επαναλαμβανόμενες κινήσεις του σώματος

Αυτές οι συμπεριφορές μπορούν να βοηθήσουν στη ρύθμιση των συναισθημάτων, στη μείωση του άγχους ή να προσφέρουν αισθητηριακή ανακούφιση.

4. Έντονα ή εξαιρετικά εξειδικευμένα ενδιαφέροντα

Τα άτομα με αυτισμό συχνά αναπτύσσουν έντονο ενδιαφέρον για συγκεκριμένα θέματα.

Αυτά τα ενδιαφέροντα μπορεί να περιλαμβάνουν:

• Απομνημόνευση πληροφοριών
• Αφιέρωση μεγάλου χρόνου σε ένα θέμα
• Απόκτηση βαθιάς γνώσης σε εξειδικευμένους τομείς

Μερικά από τα κοινά ενδιαφέροντα είναι:

• Τρένα
• Αριθμοί
• Χάρτες
• Τεχνολογία
• Ζώα
• Αστρονομία
• Βιντεοπαιχνίδια

Τα συγκεκριμένα ενδιαφέροντα μπορούν να μετατραπούν σε πλεονεκτήματα και μάλιστα να οδηγήσουν σε επιτυχημένες καριέρες.

5. Αισθητηριακές ευαισθησίες

Πολλά άτομα με αυτισμό παρουσιάζουν ασυνήθιστη αισθητηριακή επεξεργασία.

Αυτό μπορεί να περιλαμβάνει υπερευαισθησία ή υποευαισθησία σε:

• Ήχοι
• Φώτα
• Υφές
• Μυρωδιές
• Θερμοκρασία
• Γεύση

Για παράδειγμα, ορισμένα υφάσματα μπορεί να γίνονται ανυπόφορα στην αφή, ή οι καθημερινές φωνές μπορεί να γίνονται αφόρητες.

Η αισθητηριακή υπερφόρτωση μπορεί να οδηγήσει σε δυσφορία, άγχος ή κατάρρευση.

6. Προτίμηση για τη ρουτίνα

Τα άτομα με αυτισμό προτιμούν συχνά την προβλεψιμότητα και τη δομή.

Οι αλλαγές στη ρουτίνα μπορεί να προκαλέσουν:

• Άγχος
• Στρες
• Συναισθηματικές εκρήξεις
• Δυσκολία προσαρμογής

Μερικά παραδείγματα είναι:

• Η κατανάλωση των ίδιων τροφών
• Η τήρηση αυστηρών προγραμμάτων
• Η ανησυχία για απρόβλεπτες αλλαγές

Η ρουτίνα μπορεί να προσφέρει συναισθηματική σταθερότητα και να μειώσει την αβεβαιότητα.

7. Δυσκολία στην κατανόηση των συναισθημάτων

Ορισμένα άτομα με αυτισμό ενδέχεται να αντιμετωπίζουν δυσκολίες:

• Αναγνώριση εκφράσεων του προσώπου
• Κατανόηση του σαρκασμού
• Ερμηνεία του τόνου της φωνής
• Αντίληψη της γλώσσας του σώματος

Αυτό δεν σημαίνει ότι τα άτομα με αυτισμό στερούνται ενσυναίσθησης. Σε πολλές περιπτώσεις, τα άτομα με αυτισμό βιώνουν έντονα συναισθήματα, αλλά τα εκφράζουν ή τα ερμηνεύουν με διαφορετικό τρόπο.

8. Περιορισμένη οπτική επαφή

Η αποφυγή ή η μείωση της οπτικής επαφής είναι ένα άλλο συνηθισμένο σημάδι του αυτισμού.

Για ορισμένα άτομα με αυτισμό, η οπτική επαφή μπορεί να τους προκαλεί:

• Δυσάρεστο
• Αποσπά την προσοχή
• Έντονο
• Υπερβολική αισθητηριακή διέγερση

Οι διαφορές στην οπτική επαφή από μόνες τους δεν επιβεβαιώνουν τον αυτισμό, αλλά παρατηρούνται συνήθως σε συνδυασμό με άλλα συμπτώματα.

9. Προκλήσεις στη μη λεκτική επικοινωνία

Τα άτομα με αυτισμό ενδέχεται να επικοινωνούν με διαφορετικό τρόπο μέσω της γλώσσας του σώματος και των χειρονομιών.

Μερικά παραδείγματα είναι:

• Περιορισμένες εκφράσεις του προσώπου
• Δυσκολία στη χρήση χειρονομιών
• Ασυνήθιστη στάση ή κίνηση
• Δυσκολία στην ερμηνεία των εκφράσεων των άλλων

Οι διαφορές στην επικοινωνία μπορεί να διαφέρουν σημαντικά από άτομο σε άτομο.

10. Δυσκολίες στη ρύθμιση των συναισθημάτων

Ο αυτισμός μπορεί να επηρεάσει τη ρύθμιση των συναισθημάτων.

Αυτό μπορεί να εκδηλωθεί ως:

• Κρίσεις
• Απομόνωση
• Δυσκολία να ηρεμήσει
• Έντονες συναισθηματικές αντιδράσεις

Οι κρίσεις δεν είναι απλές εκρήξεις θυμού. Συχνά αποτελούν αντίδραση σε υπερβολικό άγχος, αισθητηριακή υπερφόρτωση ή δυσκολίες στην επικοινωνία.

11. Ασυνήθιστοι τρόποι παιχνιδιού στα παιδιά

Τα μικρά παιδιά με αυτισμό μπορεί να παίζουν με διαφορετικό τρόπο από τους συνομήλικούς τους.

Μερικά παραδείγματα είναι:

• Επανειλημμένη τακτοποίηση παιχνιδιών σε σειρά
• Εστίαση σε τμήματα αντικειμένων
• Περιορισμένο παιχνίδι ρόλων
• Επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές παιχνιδιού

Μερικά παιδιά μπορεί να προτιμούν το ανεξάρτητο παιχνίδι αντί για την ομαδική αλληλεπίδραση.

12. Δυσκολία στην προσαρμογή στις αλλαγές ή στις μεταβάσεις

Οι αλλαγές μπορεί να είναι ιδιαίτερα δύσκολες για τα άτομα με αυτισμό.

Μπορεί να προκύψουν δυσκολίες όταν:

• Μετάβαση από τη μία δραστηριότητα στην άλλη
• Ξεκίνημα κάτι καινούριου
• Αλλαγή περιβάλλοντος
• Απροσδόκητη προσαρμογή των σχεδίων

Η προετοιμασία, τα οπτικά προγράμματα και η σαφής επικοινωνία συμβάλλουν συχνά στη μείωση του άγχους κατά τη μετάβαση.

Συμπτώματα αυτισμού στους ενήλικες

Ο αυτισμός στους ενήλικες μπορεί μερικές φορές να περάσει απαρατήρητος, ειδικά σε άτομα με διακριτικά χαρακτηριστικά ή έντονη τάση απόκρυψης των συμπτωμάτων.

Τα συμπτώματα του αυτισμού στους ενήλικες μπορεί να περιλαμβάνουν:

• Κοινωνική εξάντληση μετά από αλληλεπιδράσεις
• Δυσκολία στη διατήρηση σχέσεων
• Αίσθημα ότι είναι «διαφορετικός» από τους άλλους
• Υπερδιέγερση των αισθήσεων σε πολυσύχναστους χώρους
• Ισχυρή ανάγκη για ρουτίνες
• Έντονα ενδιαφέροντα
• Εξουθένωση λόγω της προσπάθειας να κρύβει τη συμπεριφορά του

Πολλοί ενήλικες ανακαλύπτουν ότι είναι αυτιστικοί σε μεγαλύτερη ηλικία, αφού για χρόνια ένιωθαν ότι δεν τους καταλάβαιναν.

Ο αυτισμός στις γυναίκες και τα κορίτσια

Ο αυτισμός μπορεί να εκδηλώνεται διαφορετικά στις γυναίκες.

Τα κορίτσια και οι γυναίκες συχνά:

• Κρύβουν τα συμπτώματά τους για να μην ξεχωρίζουν
• Μιμούνται τις συνομήλικές τους για να ενταχθούν
• Αναπτύσσουν ενδιαφέροντα που θεωρούνται κοινωνικά αποδεκτά
• Εσωτερικεύουν το άγχος και το στρες

Για τον λόγο αυτό, ο αυτισμός στις γυναίκες παραγνωρίζεται ιστορικά.

Πότε πρέπει να ζητήσετε μια αξιολόγηση για τον αυτισμό;

Θα πρέπει να σκεφτείτε να συμβουλευτείτε έναν επαγγελματία υγείας εάν:

• Παρατηρούνται πολλαπλά συμπτώματα αυτισμού
• Οι κοινωνικές ή επικοινωνιακές δυσκολίες επηρεάζουν την καθημερινή ζωή
• Οι αισθητηριακές ευαισθησίες είναι σοβαρές
• Υπάρχει καθυστέρηση στα αναπτυξιακά ορόσημα
• Τα προβλήματα ρύθμισης των συναισθημάτων είναι επίμονα

Η διάγνωση πραγματοποιείται συνήθως με:

• Ψυχολόγοι
• Ψυχίατροι
• Παιδίατροι ειδικευμένοι στην αναπτυξιακή ιατρική
• Νευρολόγοι
• Ειδικοί στον αυτισμό

Η έγκαιρη υποστήριξη μπορεί να βελτιώσει σημαντικά την ποιότητα ζωής και την προσαρμοστική λειτουργία.

Μπορεί να θεραπευτεί ο αυτισμός;

Ο αυτισμός δεν είναι κάτι που πρέπει να «διορθωθεί», αλλά οι στρατηγικές υποστήριξης μπορούν να βοηθήσουν τα άτομα να αναπτυχθούν.

Συνηθισμένες μέθοδοι υποστήριξης περιλαμβάνουν:

• Λογοθεραπεία
• Εργοθεραπεία
• Υποστήριξη κοινωνικών δεξιοτήτων
• Εκπαιδευτικές προσαρμογές
• Στρατηγικές αισθητηριακής ολοκλήρωσης
• Γνωστική συμπεριφορική θεραπεία (CBT)

Η υποστήριξη πρέπει να επικεντρώνεται στη βελτίωση της ευημερίας, της αυτονομίας, της επικοινωνίας και της αυτογνωσίας.