การประเมินออทิสติกมาตรฐานนั้นมีความสำคัญอย่างยิ่งสำหรับการวางแผนการดูแลเด็กที่สงสัยมีภาวะออทิสติก กระบวนการนี้ต้องดำเนินการโดยทีมผู้เชี่ยวชาญ ใช้เครื่องมือที่มีหลักฐานสนับสนุนและได้รับการรับรองตามแนวทางสากล เพื่อที่จะให้ข้อมูลในการวางแผนดูแลและสนับสนุนที่เหมาะสมในแต่ละราย
หลักการและขั้นตอนการประเมินออทิสติกสำหรับเด็ก
แนวทางสำหรับเด็กที่สงสัยออทิสติก (อ้างอิง NICE CG128) เริ่มจากขั้นตอนคัดกรองเบื้องต้น หากพบความเสี่ยงการพัฒนา ควรได้รับการประเมินโดยทีมสหวิชาชีพที่เชี่ยวชาญด้านพัฒนาการเด็ก การคัดกรอง เช่น M-CHAT-R/F จะใช้กับเด็กอายุ 16-30 เดือน เพื่อระบุเด็กที่ควรได้รับการประเมินต่อเนื่องโดยเฉพาะ โดยยังไม่ใช่การวินิจฉัยเด็ดขาด หากผลคัดกรองบ่งบอกความเสี่ยงสูง จะต้องมีการติดตามสอบถามเพิ่มหรือประเมินพัฒนาการแบบเจาะลึกโดยทีมงาน
NICE CG128: Child Autism Assessment, NIMH: Autism Spectrum Disorder.
การคัดกรองและการวินิจฉัย: ความแตกต่างและตัวอย่าง
- คัดกรอง: ใช้ในกลุ่มเสี่ยงหรือมีข้อสงสัยเบื้องต้น ดำเนินการโดยเจ้าหน้าที่สุขภาพทั่วไปด้วยแบบสอบถามหรือแบบสังเกตสั้น ๆ เช่น M-CHAT-R/F
- วินิจฉัย: ทำโดยผู้เชี่ยวชาญด้านพัฒนาการ นำข้อมูลหลากหลายด้านมาประเมินร่วมกัน รวมถึงประวัติพัฒนาการ การสังเกตโดยตรง การสัมภาษณ์ และการใช้เครื่องมือวินิจฉัยมาตรฐาน
เครื่องมือประเมินออทิสติกมาตรฐาน
- M-CHAT-R/F: แบบสอบถามสำหรับเด็กเล็กอายุ 16-30 เดือน ใช้ร่วมกับผู้ดูแล กรณีพบความเสี่ยงจะมีขั้นตอนติดตามประเมินหรือสัมภาษณ์เพิ่มเติม เพื่อช่วยตัดสินว่าจะส่งต่อประเมินโดยเฉพาะหรือไม่ ไม่ควรใช้สรุปวินิจฉัยออนไลน์
- ADOS-2: การสังเกตพฤติกรรมและปฏิสัมพันธ์แบบมาตรฐานโดยผู้เชี่ยวชาญ บันทึกข้อมูลหลายด้านอย่างเป็นระบบ
- ADI-R: สัมภาษณ์ผู้ดูแลเพื่อรวบรวมข้อมูลประวัติพฤติกรรมและพัฒนาการตั้งแต่เด็ก
- เครื่องมืออื่น ๆ เช่น CARS, Vineland: ใช้สนับสนุนการประเมินและประเมินระดับทักษะชีวิตประจำวัน ซึ่งช่วยในการวางแผนการดำเนินชีวิต ไม่ใช้ยืนยันการวินิจฉัย
หมายเหตุ: การเลือกเครื่องมืออยู่ที่ดุลยพินิจของทีมผู้เชี่ยวชาญ ไม่มีข้อบังคับว่าต้องใช้ครบทุกรายการหรือเครื่องมือมากยิ่งแม่นยำเสมอ โดย ADOS-2 และ ADI-R ต้องใช้บุคลากรที่ผ่านการอบรมเท่านั้น
ขั้นตอนตัวอย่างการประเมินในชีวิตจริง
ตัวอย่าง: เด็กวัย 2 ขวบมีปัญหาด้านการเข้าสังคมและภาษา รับการคัดกรองด้วย M-CHAT-R/F แล้วพบค่าความเสี่ยง ทีมพัฒนาการเด็กดำเนินการประเมินเจาะลึกด้วย ADOS-2 ด้วยการสังเกตพฤติกรรม และสัมภาษณ์ผู้ดูแลผ่าน ADI-R ภายหลังประมวลผลจากหลายแหล่งข้อมูลจึงนำไปสู่การวางแผนการรักษาและสนับสนุนที่เหมาะสมแต่ละราย
คำแนะนำให้ผู้ปกครองในการเตรียมตัวประเมิน
- รวบรวมประวัติพัฒนาการ รายงานสุขภาพ และพฤติกรรมบุตรที่กังวลนำไปให้ทีมประเมิน
- หากบุตรมีความกังวลใจในการประเมิน ควรแจ้งทีมงานล่วงหน้าหรือเตรียมของที่บุตรคุ้นเคยไปด้วย
- เลือกศูนย์หรือโรงพยาบาลที่มีทีมเชี่ยวชาญและใช้เครื่องมือมาตรฐาน ที่ผ่านการรับรอง
- สอบถามแผนต่อไปหลังประเมิน เช่น รับคำแนะนำเรื่องการบำบัดเด็กหรือแนะนำโรงเรียนเหมาะสม
ข้อจำกัดของการประเมิน
- เครื่องมือคัดกรองไม่ใช้ยืนยันวินิจฉัย ต้องอาศัยผู้เชี่ยวชาญในการประกอบตัดสินใจ
- พฤติกรรมเด็กบางอย่างอาจเปลี่ยนแปลงได้ ทีมงานต้องพิจารณาหลายปัจจัยควบคู่กัน
- ไม่มีแบบทดสอบออนไลน์หรือแค่แบบสอบถามใดที่สามารถวินิจฉัยได้แน่นอน ต้องพบทีมผู้เชี่ยวชาญเท่านั้น